Hữu Cơ Bậc Cao · Đo pH đất sầu riêng
Mùa mưa, phần lớn chủ vườn tưới phân theo thói quen mà không biết đất đang chua tới đâu. Trong khi chỉ cần một cây bút đo pH và năm phút, bác đã biết vườn mình đang ở đâu — trước khi trái kịp rụng hay sượng cơm.
Mấy hôm nay trời mưa liên tục. Tôi vào một vườn sầu riêng đang chuẩn bị thu hoạch, trái đã vào cơm, và làm đúng một việc trước tiên — cắm bút đo độ pH của đất ngay giữa lúc trời còn đang mưa. Không phải bón gì, phun gì, mà là đo trước đã.
Vì với vườn sắp cắt, nếu độ pH tụt xuống quá thì rễ bị khoá, trái rất dễ rụng và sượng cơm. Bài này tôi chỉ bác đúng cách tự đo pH đất tại vườn, cách đọc con số, và việc cần làm ngay khi pH xuống thấp giữa mùa mưa.
Bác không làm gì sai cả. Cái phần lớn nhà vườn chưa được chỉ là: giữa mùa mưa, bón phân hay tưới mà không đo pH thì giống như bốc thuốc mà chưa bắt mạch. Đất chua thì bón gì rễ cũng khó kéo lên, tiền phân trôi theo nước mưa, còn trái thì vẫn rụng.
Vì sao tôi luôn bắt đầu bằng đo pH, không phải bằng phân thuốc
Tám năm đi cùng nhà vườn theo hướng Hữu Cơ Bậc Cao, tôi rút gọn mọi thứ về ba chân. Trong đó độ pH đất là chân nền — đo được, sửa được, và phải làm trước.
Độ pH đất
Chân nền. Đất chua thì rễ khoá, bón gì cũng khó hấp thu. Đo trước rồi mới quyết.
Hữu cơ
Phân hữu cơ cải tạo đất nền, nâng pH bền sau mùa — không phải nâng tạm.
Vi sinh
Bộ vi sinh nền tưới xuống đất, vừa cải tạo vừa giúp kiểm soát nấm khuẩn mùa mưa.
Vì sao mùa mưa độ pH lại quyết định chuyện rụng trái
Một cơn mưa dầm làm ba việc cùng lúc với vườn sầu. Hiểu được thì bác sẽ thấy vì sao đo pH lại quan trọng đến vậy.
Thứ nhất, nước mưa mang a-xít làm đất chua thêm, độ pH tụt xuống. Đất càng chua thì rễ càng khó kéo các chất trung lượng — trong đó có canxi — lên nuôi trái, gần như bị khoá. Thứ hai, sau mưa đất dư đạm, cây hút vào rồi quay sang đi đọt, chia phần ăn của trái non. Thứ ba, đạm dư thì canxi trong cây tụt theo; mà cái khớp nối giữa trái và cành — tầng rời — cần canxi mới chắc, thiếu canxi thì gặp mưa nó ngậm nước, sưng lên rồi tháo khớp, trái rụng. Trái cũng vì vậy mà dễ sượng cơm.
Có thêm một điểm hay bị bỏ qua: bộ lá. Vườn nào bộ lá yếu, không quang hợp đủ thì cây thiếu tinh bột, trái vẫn sượng kể cả khi trời không mưa. Nên dù phun gì đi nữa, bộ lá khoẻ vẫn là điều kiện đầu tiên.
Cách tự đo pH đất sầu riêng tại vườn trong năm phút
Bác không cần kỹ sư tới nhà. Một cây bút đo pH là tự làm được. Đây là cách tôi làm ngay tại vườn, giữa lúc trời đang mưa.
1
Gạt bỏ lớp mặt rồi mới cắm bút
Trước khi đo, gạt bỏ lớp mặt trên cùng đi đã, để lộ phần đất bên dưới. Sau đó mới cắm bút xuống cho chính xác.
2
Cắm ngập phần thanh kim loại, đợi khoảng năm phút
Cắm bút xuống cho ngập qua phần thanh kim loại, để yên như vậy chừng năm phút cho bút đọc ổn định rồi hãy xem kết quả.
3
Che cho khỏi nước mưa dính vào
Đo trong lúc mưa thì lấy lá hoặc vật gì đó che lại, đừng để nước mưa dính trực tiếp vào chỗ đo, kẻo sai số. Chính lúc trời mưa mới là lúc cần đo nhất.
Đọc con số thế nào: vườn tôi đo có tiền sử pH chỉ khoảng 4,5; cắm bút nhiều cây vẫn dưới 5 — mức đó là rất nguy. Có cây sau khi tưới nước vôi trong đo lại được khoảng 5,6 đến 5,8, nhưng vẫn chưa đạt. Mức tôi mong muốn để cây hấp thu tốt là khoảng 6,5. Cứ mưa liên tục hai ba ngày là phải kiểm tra, đừng để pH rớt dưới 5,5.
Tôi đã gom đầy đủ các nguyên nhân làm sầu riêng rụng trái và cách tự kiểm tra từng cái tại vườn vào một cuốn cẩm nang miễn phí.
Khi pH thấp, nhìn cây cũng đoán được
Chưa kịp cắm bút, có những dấu hiệu nhìn bằng mắt cũng biết đất đang chua.
Dấu hiệu
Đầu gai bị cháy
Vườn nào pH thấp cộng thiếu canxi là nhìn đầu gai trái thấy cháy, nhúng nước vào càng rõ.
Dấu hiệu
Trái chớm nấm sau mưa
Mưa nhiều là trái dễ bị nấm. Vườn pH thấp thì bệnh càng nhiều, không xử lý là dễ thối.
Dấu hiệu
Cây đi đọt giữa lúc nuôi trái
Sau mưa dư đạm, cây đâm đọt non, giành ăn với trái — dấu hiệu đất đang mất cân bằng.
Đo xong thấy pH thấp thì làm gì ngay
Việc 1 — cho cái gốc
Tưới nước vôi trong để kéo pH lên
Dùng nước vôi trong — phần nước trong sau khi đã lắng — tưới quanh tán để nâng pH, mở khoá cho rễ kéo canxi lên nuôi cuống. Tưới loãng và từ từ. Quan trọng nhất: làm được ngay cả khi đang mưa nhỏ, đừng đợi tạnh. Đợi tạnh thì pH đã tụt sâu, trở tay không kịp. Đây là cách can thiệp nhanh, nâng pH tạm thời cho qua giai đoạn cấp bách.
Việc 2 — cho cái ngọn
Phun canxi thủy phân cho cuống dẻo dai
Chờ rễ kéo canxi từ đất chua lên thì trái rụng mất rồi. Vậy nên phun canxi thủy phân để cây hấp thu trực tiếp, gia cố cái cuống cho dẻo dai, giữ trái lại. Liều dùng cụ thể theo từng giai đoạn trái tôi để trong cẩm nang.
Việc dài hạn — sau mùa
Cải tạo đất để nâng pH thật sự
Nước vôi trong chỉ nâng pH tạm, chưa phải nâng thật. Muốn nâng bền, sau mùa này phải cải tạo đất nền bằng phân hữu cơ bậc cao, khoan lỗ bón phân và tưới thêm vi sinh để đất khoẻ lại từ gốc. Đất khoẻ thì những mùa mưa sau mới đỡ vất vả.
Về phần nấm: nếu chưa có vi sinh kiểm soát thì giai đoạn này bắt buộc phải phun thuốc nấm, vì mùa mưa không xử lý là trái dễ thối. Nếu đã có bộ vi sinh thì dùng dòng vi sinh trị nấm khuẩn.
“Đừng tưới mò giữa mùa mưa. Cắm bút đo pH năm phút, bác biết đất đang ốm thế nào trước khi trái kịp rụng.”
— Phạm Đức Thiện, Hữu Cơ Bậc Cao
Những câu nhà vườn hay hỏi
Nên đo pH đất vào lúc nào?
Chính lúc trời mưa liên tục hai ba ngày là lúc cần đo nhất, vì đó là khi pH tụt nhanh. Đo ngay trong mưa, chỉ cần che cho khỏi nước dính vào chỗ đo.
Đo pH mất bao lâu, có khó không?
Khoảng năm phút với một cây bút đo. Gạt lớp mặt, cắm ngập thanh kim loại, đợi rồi đọc. Tự làm được, không cần kỹ sư.
pH bao nhiêu là đạt?
Đừng để rớt dưới 5,5. Mức mong muốn để cây hấp thu tốt là khoảng 6,5. Bác xem thêm về độ pH để hiểu vì sao đất chua lại khoá dinh dưỡng.
Đang mưa tưới nước vôi trong được không?
Được, và nên tưới luôn, đừng đợi tạnh. Tưới loãng, từ từ quanh tán để kéo pH lên, mở khoá cho rễ hút canxi.
Tài liệu miễn phí
Cẩm nang “6 Nguyên Nhân Gây Rụng Trái Sầu Riêng”
Đủ các nguyên nhân thật sự, cách tự kiểm tra từng cái tại vườn bằng mắt và bằng bút đo, kèm phác đồ tương ứng nhẹ, vừa, nặng.
Vườn sầu mùa mưa không phải cứ bón nhiều là yên tâm. Bắt đầu bằng năm phút cắm bút đo pH, bác sẽ biết chính xác đất đang cần gì — rồi tưới nước vôi trong, phun canxi thủy phân cho đúng lúc. Đo trước, làm đúng, làm kịp, là giữ được phần lớn vườn qua mùa mưa.
Phạm Đức Thiện — Hữu Cơ Bậc Cao
Tám năm đồng hành cùng nhà vườn sầu riêng theo hướng hữu cơ ba chân: hữu cơ, vi sinh và độ pH đất. Tham khảo thêm tài liệu canh tác bền vững của FAO.